Rutki to nie jedna miejscowość, a cały ciąg wiosek, często kolonijnych, które powstały na skutek podziałów rodzinnych. Jak wskazuje Alfred Borkowski, nazwa może być urobiona od nazwy osobowej Rudek/Rudko lub nazwy topograficznej rudka, błoto, mokradło, na którego powierzchni zbierała się ruda żelazna.
Jako pierwsze pisemnie potwierdzone są w 1404 r. Rutki-Borzymy i Rutki-Bronisze. Kolejne miejscowości o tej nazwie powstały w późniejszych latach, najczęściej z rozpadu tamtych. W 1567 r. źródła wymieniają Rutki: Głowice (Głogowiec), Konitki, Kamionki (Krupy), Borzymy, Szczepanki, Bunice (Bronisze), Gaiewskie, Piaseczne, Borki, Marszewice (Maczkowięta), Begny, Lenki (Łęki), Zamostne. Jak jednak podkreśla Edward Lewandowski, niektóre nazwy są trudne do identyfikacji, mogą się powtarzać, a niewykluczone są również inne pomyłki. W większości Rutek osiadła drobna szlachta, a wśród nazwisk najczęstszym było Rutkowski.
Głowice, Borzymy, Krupy
Jak informuje Edward Lewandowski, Głowice dawniej wymieniane były jako przyległe do Gumowa. W 1567 r. wśród właścicieli byli Szymon Zbroch, Stanisław Mendrak i Jan Lizak. W 1817 r. było tu 7 domów i 41 mieszkańców, dziesięć lat później 7 domów i 48 mieszkańców, a w 1885 r. – 7 domów i 61 osób. W 1946 r. razem z Krupami liczyły 118 mieszkańców, a sołtysem był wtedy Józef Bramowicz.
- Do dziś zachowały się pojedyncze, liczące po ok. 100 lat budynki drewniane, jest też pomnik przyrody, mierząca 20 m lipa drobnolistna – pisał E. Lewandowski.
Niestety już nie ma. Jak usłyszeliśmy od jednego z mieszkańców, lipa została tego lata trafiona piorunem podczas burzy, co spowodowało jej zniszczenie.
zniszczony przez burzę pomnik przyrody
Wśród wymienianych w 1567 r. mieszkańców wsi Borzymy są m.in. Jan Drąg, Jakub Borzym, Marcin Cygan, Szymon i Mateusz Zając, Jan Lipka, Stanisław Pajko, Andrzej Milek i Albert Wojdiczka. W 1817 r. były tu 3 domy i 22 mieszkańców, dziesięć lat później 1 dom z 15 mieszkańcami, a w 1885 r. – 2 domy i 24 mieszkańców. Jako właściciele wymieniani są w 1867 r. Hieronim i Piotr Klonowscy (oraz wyrobnicy u nich, Franciszek Burszewski i Grzegorz Jabłoński), a także Symplicjusz Klonowski. W 1893 r. wymieniany jest Marian Klonowski. Jest to obecnie część wsi Rutki-Głowice, z którym tworzy jedno sołectwo.
W skład sołectwa Rutki-Głowice wchodzą również Krupy. W 1567 r. właścicielem jest tu Mikołaj Bronisz. W 1817 roku liczą 3 dymy i 24 mieszkańców, a dziesięć lat później tyleż domów i 23 osoby. W 1864 r. jako właściciel części wymieniany jest Walenty Biliński, później Sylwester Ruszczyński z żoną Balbiną z Wyrzykowskich. W 1908 r. dziedziczy tu Marian Kajetan Leśniewski z Burkat.
- Zasłynął on z odwagi, gdy w 1920 r. stoczył w swoim domu zwycięski pojedynek z uzbrojonym w szablę i karabin bolszewikiem – informuje E. Lewandowski.
Borki, Bronisze
W 1827 roku Borki liczą 9 dymów i 92 mieszkańców. W 1864 r. jako jeden z właścicieli wymieniany jest Hipolit Ropelewski, z żoną Józefą z Gumowskich z Gumowa (którzy później nabyli grunty w Kargoszynie z parcelowanego majątku Mikołaja Mieszkowskiego). W 1895 r. mamy właściciela J. Miączeńskiego, wymieniany jest też „muzykus” Majewski. W czasie I wojny światowej rosyjski pułk artylerii urządził tu skład amunicji. W 1946 r. wieś razem z Broniszami liczyła 142 osoby. W 1956 r. zawiązała się spółdzielnia produkcyjna 12 rolników ze 188 ha gruntów pod przewodnictwem Zygmunta Kołakowskiego. Przez wieś przebiega niewielka rzeczka Rosica, będąca dopływem Wkry.
W skład sołectwa Rutki-Borki wchodzą Bronisze. Na początku XVIII wieku właścicielem jest tu Stanisław Goryszewski, a następnie Gąsecki. W 1827 r. liczyły 10 domów i 50 mieszkańców. W 1846 r. właścicielem części wsi jest Stanisław Smoleński. W 1885 wioska miała 9 domów i 85 mieszkańców, a jednym z właścicieli był Piotr Zalewski. W 1945 r. w Ciechanowie rozstrzelany został mieszkaniec wsi 23-letni Franciszek Chrzanowski. Po wojnie mieszkało tu 142 mieszkańców, licząc łącznie z Borkami.
Begny, Lenki
- Nazwa ich może być pochodzenia pruskiego, gdzie begen miało oznaczać biec, bądź wołać na bydło: „biego!” – pisze Lewandowski.
W 1817 roku liczyły 6 domów i 41 mieszkańców, a część ziemi należała do Fabiana Rutkowskiego. W czasie okupacji hitlerowskiej zginął Piotr Smoliński. W 1946 roku, razem z Lenkami, Begny liczyły 106 mieszkańców.
Rutki-Lenki, obecnie część wsi Rutki-Begny, w 1817 r. liczyły 10 domów i 64 mieszkańców. Dziesięć lat później liczba mieszkańców spadła o 10, a w 1885 roku ubyły 2 domy, a osób było 72. Właścicielem części był Leonard Rutkowski. W 1903 roku rolnicy z obu wsi przeprowadzili scalenie 50 włók gruntu. W czasie okupacji zginął Kołakowski.
Marszewice, Szczepanki
W XVI wieku posiadaczami majątku w Marszewicach byli Maczkowięta, Stanisław Laurenty, Andrzej Leszczyński, Jakub Ciosek, Mikołaj, Piotr i Andrzej Rychlikowie, Jan Paweł Drab, Franciszek Stanisław, Mateusz Ujazdowski, czy Szymon Gotard. W 1808 roku poświadczona jest karczma, którą utrzymywał Baruch Mendlowicz. W 1817 roku wieś liczyła 5 domów i 50 mieszkańców, dziesięć lat później osób było już 32. W 1867 r. wymienieni są gospodarze – Ignacy Giziński, Józef Charzyński, Rajmund Knorowski, Julian Pawłowski, Jan Tarnowski oraz kowal Karol Bramowicz. W 1886 roku było tu zaś 87 mieszkańców. Funkcjonował wiatrak, a młynarzem był Majewski i potem Antoni Nowakowski.
W 1920 roku w wojnie uczestniczyli Konrad i Leon Rutkowscy oraz Bonifacy Zaborowski. W 1939 roku wieś została częściowo spalona. Podczas okupacji zginęli Henryk i Zygmunt Naguszewscy, Karol Nitowski oraz nauczyciel Lubelski. Po wojnie wieś liczyła 104 mieszkańców. Znajduje się tu także pomnik przyrody, 22-metrowy wiąz o ponad 4-metrowym obwodzie pnia.
Częścią Marszewic są obecnie Szczepanki, poświadczone w 1567 r. Nazwa pochodzi zapewne od właściciela części gruntów Alberta Szczepanka. Innymi właścicielami byli Marcin i Stanisław Albert. W 1817 roku były tu 4 domy i 30 mieszkańców, dziesięć lat później przybyły 2 domy, lecz ubyło 2 mieszkańców, a w 1855 r. domy były 3, a w nich 26 osób. Wymieniany jest m.in. gospodarz Florian Bońkowski. W 1930 r. przeprowadzono tu scalanie gruntów.
Leżące nieco na uboczu głównych traktów Rutki, z uwagi na malownicze położenie wśród pagórków, lasów i krętych dróg, z pewnością mogą być ciekawym miejscem dla amatorów wiejskich, mazowieckich krajobrazów. Wioski mają charakter rolniczy, a jednocześnie z uwagi na bliskość miasta, stwarza się tu zaplecze dla inicjatyw mieszkaniowych. Warto odkrywać takie miejsca.
Komentarze obsługiwane przez CComment