Józef Budko. Żydowski arysta, który opowiadał o Płońsku

Był płońskim Żydem, utalentowanym malarzem i grafikiem. Wiele jego dzieł o Płońsku opowiada. Wiele z nich właśnie w Płońsku powstało.

Dawid Ben Gurion – twórca i pierwszy premier Izraela nie jest jedynym słynnym Żydem, który urodził się w Płońsku. Z miasta nad Płonką pochodzi również utalentowany artysta, Józef Budko (urodził się w 1888 roku). Mieszkał w drewnianym domu w okolicy ulicy Warszawskiej i tam miał swoją malarską pracownię. Rodzinne miasto było dla niego inspiracją, opowiadał o nim w swoich rysunkach, obrazach, drzeworytach.

Przemierzał Płońsk ze szkicownikiem, uwieczniając plenery, miejsca i ludzi, w tym płoński cmentarz, synagogę czy kościół parafii św. Michała Archanioła. Jak podają źródła, był człowiekiem skromnym, małomównym i tworzył w samotności. Nie kreował się na genialnego artystę.

Tworzył w różnych technikach. Najpierw była rzeźba i drzeworyt, szkice ołówkiem i węglem, a także malarstwo. Studiował w Szkole Rysunkowej w Wilnie, także w Berlinie. Tam właśnie zwrócił się w kierunku sztuki graficznej i rozwinął własny styl, na który miały wpływ artystyczne wykształcenie i edukacja żydowska.

W 1933 roku Józef Budko wyjechał do Palestyny, a od 1935 był dyrektorem Szkoły Rzemiosł Artystycznych Nowy Becalel w Jerozolimie, którą zresztą założył.

W twórczości Józefa Budki dominowała tematyka religijna oraz sceny rodzajowe wschodnich żydowskich małych miasteczek. Stworzył cykl grafik do Hagady na Pesach i Talmudu Babilońskiego, a także ilustracje do dzieł m.in. Heinricha Heinego, Chajima Nachmana Bialika, Szaloma Asza, Icchoka Lejba Pereca, Szolema Alejchema.

Tuż przed śmiercią otrzymał międzynarodową nagrodę za wkład w światową sztukę. Zmarł 16 lipca 1940 roku. W tym samym roku muzeum Becalel zaprezentowało jego twórczość – na wystawie pokazano około 240 dzieł pochodzącego z Płońska artysty.