Tu, gdzie nasz dom. Rumoka

Rumoka, osada zlokalizowana pomiędzy Ościsłowem a Młockiem, to wieś licząca obecnie około 200 mieszkańców. Przepływa przez nią struga Stawnica, będąca prawym dopływem Łydyni. Rumoka to jedna ze starszych miejscowości w okolicy. Pierwsza pisemna wzmianka o wsi pochodzi z roku 1407, a jej nazwa, z niem. Raum, ma według Edwarda Lewandowskiego zapewne pochodzenie bałtyckie lub gockie i oznacza wolne pomieszczenie, plac, dworzec, tzw. rumunki. W XIX wieku z Rumoki wyodrębniony został folwark Budy Rumockie i osady Budzinka oraz Ostrów, zwany też Grądami, a także kolonia Nowopole.

Rumoccy

Od nazwy miejscowości urobiono nazwisko – w 1492 r. wymieniany jest sędzia Bogusław z Rumoki, a w późniejszych latach podstarości płocki Adam Rumocki (Romocki), podstarości bielski Walenty, czy chorąży wyszogrodzki Stefan. W XIX wieku mamy właścicielkę Sułkowa Polnego Augustę, córkę Franciszka Romockiego i Elżbiety z Nosarzewskich, a także Ludwika Romockiego, wymienianego w Kobylnikach k. Lipna.

W 1808 roku właścicielem Rumoki był Feliks Przemyski. Cztery lata później wzmiankowany jest Antoni Gostkowski (jego żona Kornelia pochodziła z Mickiewiczów), któremu władze carskie skonfiskowały majątek za udział w powstaniu listopadowym. W 1827 roku w Rumoce było 17 domów i 126 mieszkańców.

Dwór Beüthów

Najdłużej dziedziczyła we wsi rodzina Beüthów. Był to ród niemieckiego pochodzenia, który sprowadził się tu z okolic Bieżunia. Jak pisał E. Lewandowski, Beüthowie spolszczyli się i zapisali chlubną, choć zgubną dla siebie kartę obywatelską. Jako pierwszy wymieniany jest Ferdynand Beüth, ożeniony z Klarą z Jaskółowskich. Następnie Antoni, uczestnik powstania listopadowego, którego dobra uległy konfiskacie do czasu cofnięcia decyzji po jego powrocie z emigracji. W 1848 roku do majątku należały: dwór z drewna, oficyna drewniana, spichrz, dwie stodoły, owczarnia, stajnia, „młyn ciągniony”, wozownia, kurniki, „sklep do kartofli”, murowana gorzelnia, szopa dla bydła, kuźnia i kloaka. W części włościańskiej była jedna chałupa drewniana, w której mieszkał ekonom, 12 chałup dla włościan, stodoła i karczma z wjazdem „przy trakcie do Młocka”. Wśród mieszkańców wymieniani są m.in. sołtys Wojciech Uznański, kowal Jan Kwiatkowski, karczmarz Józef Wiśniewski, Michał Kaczmarski, Grzegorz Rogowski, Feliks Wiśniewski, czy Łukasz Jędrzejewski. Karczma, poświadczona w 1845 r., blisko 20 lat później była w arendzie Michała Felda. W 1860 r. karczmarzem był Leon Hyliński. Dworską gorzelnię prowadził w tym czasie Edward Helm. Była również cegielnia, wiatrak i smolarnia, a później tartak. Jako sołtys wymieniony jest Piotr Infułecki. Do 1864 r. Rumoka miała także własną gminę, której wójtem był najczęściej dziedzic.

Uwłaszczenie 

Do dworu należało 706 ha gruntów, w tym 168 ha lasu. Syn Antoniego Beütha, Wojciech, w związku z trudną sytuacją ekonomiczną sprzedał „bór od ostatniej chałupy na Budach Rumockich, w prostej linii do chałupy smolarza, od tejże chałupy aż do granicy garwaskiej, od tejże granicy do granicy ościsłowskiej, od tejże granicy do pola Bud Rumockich”. Nabywca, Leyzer Weyss, zobowiązał się do wycięcia lasu w ciągu 5 lat. W ramach uwłaszczenia w 1864 r. włościanie z Rumoki otrzymali 39 morgów i 218 prętów oraz ponad 10 morgów „gruntu nieużytecznego”. Grunty otrzymali także włościanie z Budzinki i Grądów. Chłopi mogli także korzystać z serwitutów, będąc uprawnionymi do korzystania w określony sposób z lasu dworskiego, czy możliwości wypasania bydła. Do 1885 roku liczba domów wzrosła do 37, a liczba mieszkańców do 318. Osiedlali się tu również Niemcy i Żydzi. Wśród mieszkańców wymienieni są m.in. stolarz Stanisław Wasiak, muzykant Jan Cichowicz, stangret Paweł Boniecki, ekonom Wincenty Derowski, karbowy Mikołaj Przybyszewski, czy bednarze Piotr Umięcki i Jan Piątkowski.

Wojciech zamieszany był w powstanie styczniowe. Przez pewien czas ukrywał się, następnie przepisał majątek Stanisławowi Beüthowi, po czym wrócił do niego, a w 1874 r. ziemię dworską wzięło w dzierżawę 54 chłopów, by później ją kupić. Właścicielem znacznej części został Grzywaczewski, rozsprzedając ją przed wybuchem I wojny. Dwór rozebrano w 1913 roku.

- Z uzyskanej z rozbiórki cegły wybudowane zostały dwa domy włościańskie, które stoją do dziś, zaś miejsce, gdzie się znajdował wskazuje dziś kilka starych drzew – pisał E. Lewandowski.

W młodej Polsce

W 1917 roku, na froncie I wojny światowej, zginął mieszkaniec Józef Mikołajczuk. Na skraju wsi powstał po wojnie cmentarz żołnierzy rosyjskich – wiele lat później ich prochy przeniesiono do Opinogóry Dolnej. W 1918 roku zmarła 101-letnia Marianna Wiśniewska, najstarsza mieszkanka wsi i okolicy. 

W okresie międzywojennym funkcjonowała szkoła. Jedynym nauczycielem był Michał Wójtowicz. Wymieniany jest wiatrak, jak informuje E. Lewandowski, należący do Niemca Zawieruchowskiego, który w 1931 r. przewróciła wichura, a także tartak należący do Szajdego.

W tamtym czasie rozpoczęto we wsi drenowanie gruntów.

- W 1935 r. wdrożono postępowanie scaleniowe nadmiernie rozdrobnionych przez lata gospodarstw, co miejscowi rolnicy przyjęli dość niechętnie. Scalenia gruntów dokonano jednocześnie w Budzince – pisze Lewandowski.

Przed wojną niektórzy mieszkańcy, np. rodzina Edmunda Heintla, udali się na emigrację. W 1939 roku mieszkało w Rumoce 349 osób.

Wojenne losy

Jeszcze w sierpniu ‘39 Rumoka i Nowopole wyznaczone zostały na miejsce koncentracji oddziałów 21. Pułku Piechoty „Dzieci Warszawy”. Niektórzy z mieszkańców pochodzenia niemieckiego gromadzili przed wojną broń, a w czasie okupacji okazali brak lojalności wobec polskich sąsiadów. Wiosną 1941 roku część polskich rodzin wysiedlono, a ich gospodarstwa zajęli Niemcy. W 1944 zginął mieszkaniec o nazwisku Jaskulski, wzięty jako zakładnik.

Po zakończeniu wojny polscy rolnicy przejęli 20 porzuconych gospodarstw. Kilka rodzin wyjechało zaś na ziemie odzyskane. Liczba mieszkańców – łącznie z Budzinką – wynosiła wtedy 410. Wymieniany jest nieczynny wiatrak i zlewnia mleka, reaktywowano szkołę (po jej likwidacji wieś powiększyła obwód szkolny w Ościsłowie).

Centrum sportu i kultury

- Do dziś zachowały się dawne nazwy pól, z których jedna, „Uciekaje”, używana była zapewne na określenie kolonii, np. osadników niemieckich, bądź bezpiecznego miejsca, gdzie ludność dawniej szukała schronienia na wypadek zagrożenia, jak choćby epidemii – wyjaśniał Lewandowski.

W Rumoce powstał także jeden z pierwszych w gminie wiejskich klubów sportowych, który dał niejako początek glinojeckiemu Kryształowi.

- Gdyż pierwsza drużyna rekrutowała się z Rumoki i Glinojecka – pisał w 1994 roku w „Wieściach Glinojecka” ówczesny radny z Rumoki Andrzej Grudziński.

Do niedawna wieś tętniła życiem sportowym i kulturalnym, w czym duży udział miał radny. Organizowano imprezy sportowe, coroczne festyny i przeglądy zespołów muzycznych. Dziś jest tu już znacznie spokojniej.

sołtys Renata Zielińska

Wsi spokojna

- Nie ma jakichś większych potrzeb – mówiła na łamach TC w styczniu 2024 roku sołtys Renata Zielińska. - Mamy plac zabaw, na który i tak przychodzą głównie dzieci spoza wsi, ludzie są zgodni, spokojni. Wszędzie jest jakiś wujek i ciocia.

We wsi jest niezbędna infrastruktura, funkcjonuje sklep i świetlica. Sołtyska zwracała jednak uwagę na jeden problem.

- W dalszej perspektywie trzeba zrobić porządek z drogą relacji Ościsłowo-Rumoka, który to odcinek jest niebezpieczny, zwłaszcza dla dzieci udających się do szkoły. A chodniki kończą się w połowie wsi – zaznacza.

Życie płynie tu spokojnie. Tak jak spokojnie stoi tu przy drodze nieopodal Stawnicy od blisko dwóch wieków drewniany Jan Nepomucen, wykonany przez nieznanego artystę. 

kapliczka św. Jana Nepomucena