ul. ks. Ściegiennego 2, 06-400 Ciechanów 23 672 44 96 sekretariat@tygodnikciechanowski.pl Pon.-Pt.: 8.00 - 15.00

500 lat Mazowsza w Koronie. Historia Mazowsza opowiedziana na różne sposoby

Pod koniec ub. roku radni Samorządu Województwa Mazowieckiego ustanowili 2026 r. rokiem "Jubileuszu 500-lecia inkorporacji Mazowsza do Królestwa Polskiego".

Postanowiono, że będzie to czas, w którym w sposób szczególny, za pomocą różnych narzędzi: tradycyjnych i niekonwencjonalnych - naukowych, oświatowych, kulturalnych i artystycznych - instytucje, organizacje, stowarzyszenia, szkoły , placówki kulturalne i naukowe Mazowsza opowiedzą o przeszłości, tradycjach i dziedzictwie naszego regionu. Jego roli i znaczeniu w dziejach Polski.

Wędrująca wystawa...

Głównym miejscem jubileuszowych obchodów i wydarzeń stał się Płock, miasto, które przez stulecia było jednym z najważniejszych ośrodków politycznych Mazowsza, siedzibą książąt i centrum życia regionu. To tutaj, w płockiej katedrze znajduje się nekropolia książąt mazowieckich – miejsce spoczynku 18 przedstawicieli tej dynastii, w tym władców Polski Władysława Hermana i Bolesława Krzywoustego. 

Muzeum Mazowieckiemu w Płocku powierzono wiodącą rolę w tym dziele. Jubileusz stał się okazją dla tej instytucji, aby połączyć działalność wystawienniczą, edukacyjną i naukową.

uczniowie zwiedzają muzeum
Historię regionu można poznawać w muzeach...

Pierwszym wydarzeniem w ramach projektu była "mobilna wystawa", która na planszach przedstawia niezwykłą historię naszego regionu.

Od wiosny do późnej jesieni 2025 i 2026 r. roku ekspozycja wędrowała po Województwie Mazowieckim, odwiedzając rynki, place i inne przestrzenie publiczne w ponad 30 miejscowościach. Gościła m.in. w Gostyninie, Płocku, Ciechanowie, Wyszogrodzie, Warce, Piasecznie, Garwolinie, a także w Łazienkach Królewskich w Warszawie.

Na 20 tablicach przedstawiała dzieje naszej małej ojczyzny, opowiadała o mazowieckich książętach z dynastii Piastów oraz procesie włączania kolejnych ziem Mazowsza do Korony Polskiej. Za pomocą map, dokumentów i fotografii zabytków przybliżała historię 15 ziem tworzących historyczne Mazowsze.

tablice ekspozycja muzeum
Wędrująca ekspozycja

...stała ekspozycja...

Natomiast 10 września br. w pomieszczeniach muzealnych przy ul. Kolegialnej 6 otwarto wystawę „Mazowsze dla Korony. 500-lecie włączenia Mazowsza do Królestwa Polskiego”. Zgromadzono na niej artefakty, które na co dzień znajdują się w różnych muzeach i archiwach Mazowsza i całego kraju. Na ekspozycji znalazły się m.in. herma św. Zygmunta z piastowskim diademem, Biblia Płocka, Złoty Kodeks Pułtuski, miecz sprawiedliwości Zygmunta Starego, kielich i patena Konrada Mazowieckiego, średniowieczne dokumenty, manuskrypty, monety, rzeźby i malarstwo. Za koncepcję merytoryczną wystawy odpowiadają jej kuratorki Barbara Rydzewska i Magdalena Bilska-Ciećwierz, a autorką aranżacji ekspozycji jest Laura Dyczko, która nadała tej niezwykłej opowieści jej przestrzenną i plastyczną formę.

– Ta wystawa, to 500 lat historii zamknięte w wyjątkowych eksponatach. To nie tylko zbiór bezcennych średniowiecznych skarbów, to opowieść o Mazowszu, jego władcach i drodze do Królestwa Polskiego. To żywa lekcja historii, jakiej nie poznamy z podręczników – mówił na wernisażu  marszałek woj. Mazowieckiego Adam Struzik.

Leonard Sobieraj, dyrektor muzeum dodał: - Zgromadzone eksponaty, od dokumentów po rzeźbę gotycką, otrzymały nowoczesną, niezwykle atrakcyjną oprawę plastyczną i multimedialną. Przygotowaliśmy między innymi animację opowiadającą o dziejach księstwa, cyfrowe mapy oraz prezentacje, dzięki którym można wirtualnie wertować średniowieczne manuskrypty. Całości dopełnia fotograficzna prezentacja romańskiej i gotyckiej architektury Mazowsza oraz specjalny kącik edukacyjny dla najmłodszych gości. Muzeum wydało bogato ilustrowany katalog oraz publikacje poświęcone ekspozycji.

muzeum ludzie
Wystawa w Muzeum Mazowieckim w Płocku

 oraz sesja naukowa

Na początku października w Płocku odbyła się trzydniowa konferencja naukowa poświęcona 500-leciu włączenia Mazowsza do Korony przygotowana wspólnie z Instytutem Historii PAN. Było to podsumowanie projektu badawczego prowadzonego od 2022 r., w którym wzięło udział kilkudziesięciu badaczy – historyków, archeologów, antropologów i historyków sztuki – z ośrodków naukowych całego kraju. Wśród nich byli historycy z Mazowsza: prof. dr hab. Janusz Grabowski z UW, prof. Leszek Zygner z PANS w Ciechanowie oraz dr hab. Radosław Lolo z AH im. A. Gieysztora w Pułtusku.
Mówiono o ostatnich Piastach mazowieckich, Płocku i Warszawie w czasach inkorporacji, mazowieckiej szlachcie, zamkach, zabytkach, Kościele, Żydach na Mazowszu, dawnych źródłach, a także o tym, co o pochodzeniu Mazowszan mówią współczesne badania genetyczne.

Wstęp na konferencję był wolny, można ją było śledzić również online.

Idea żywej historii w szkołach

W końcu czerwca w Centrum Administracyjnym w Ciechanowie podsumowano blisko dwuletni projekt edukacyjny, część programu „Mazowsza dla Korony”- „Mazowiecki Projekt Żywej Historii”. Od października 2024 r. w szkołach, które zgłosiły chęć udziału w programie, odbywały się zajęcia – w młodszych klasach szkoły podstawowej polegające na układaniu mapy Mazowsza z puzzli, odgrywaniu scenek, w których dzieci wcielają się w postacie z mazowieckich legend, a w starszych – na debacie z alternatywną historią lub rozwiązywaniu zagadki kryminalnej. Dopełnieniem lekcji były gry i zabawy sprawnościowe inspirowane kulturą rycerską i dworską średniowiecza. Dla nauczycieli przygotowano także gotowe scenariusze lekcji.

- Pokazujemy dzieciom historię, której nie znają. Często pierwszy raz słyszą, że region, w którym mieszkają ma tak bogate książęce korzenie. Najciekawsze są historie bohaterów, pierwszego księcia Konrada i ostatnich książąt, którzy zginęli w niewyjaśnionych do dziś okolicznościach – mówił prowadzący zajęcia z dziećmi Daniel Sukniewicz.

dziedziniec zamku edukacja
....na dziedzińcach starych zamków...

Konferencja zorganizowana została przez Mazowieckie Samorządowe Centrum Doskonalenia Nauczycieli Wydział w Ciechanowie, we współpracy z Muzeum Szlachty Mazowieckiej i Biblioteką Pedagogiczną. Na podsumowaniu zjawili się przedstawiciele lokalnych muzeów i filii biblioteki, szkół i placówek oświatowych, instytucji kultury, nauczyciele.

- Czym jest Mazowsze dzisiaj? Jak opowiadać jego historię w sposób, który nie zamyka jej w przeszłości, lecz czyni ją doświadczeniem współczesności. Właśnie w tym miejscu projekt nabrał swojego najważniejszego sensu. Przekształcił historię w doświadczenie edukacyjne – mówiła Anna Chodkowska, nauczycielka, konsultant w MSCDN.

 Legendy Mazowsza na scenie...

Muzyką, tańcem i śpiewem finalizują się obchody 500 - rocznicy przyłączenia Mazowsza do Korony Polskiej. A wszystko to za sprawą musicalu „Gdzie jest Róża?” zrealizowanego przez Warszawską Operę Kameralną. 

9 października na scenie Teatru Dramatycznego im. Jerzego Szaniawskiego w Płocku odbyła się premiera tego widowiska, a następnie rozpoczęła się jego podróż po miastach Mazowsza.

Inspiracją do powstania musicalu była książka Marty H. Milewskiej „Mazowsze. Księga legend i tajemnic”. Ale autor libretta i muzyki (Jerzy Wołosiuk) oraz reżyser (Jerzy Jan Połoński) zdecydowali się opowiedzieć te legendy inaczej. Z wielką swobodą, i humorem, obdarzając bohaterów legend cechami charakteru i motywami postępowania wcale nieoczywistymi.

Pomysłem twórców spektaklu jest złożenie "urzędowej wizyty" bohaterom legend, klechd i opowieści oraz stwierdzenie ich...autentyczności. Umożliwia to powołany do życia Urząd Standaryzacji i Ewidencji Baśni i Legend. Pracownicy tego urzędu wędrują po całym Mazowszu i tropią ślady dawnych podań, główne postaci, ich tajemnice, charaktery, uczynki i przestępstwa. Przywracają do życia tytułową ekscentryczną Różę z Wyszkowa, pokazują sztuczki Mistrza Twardowskiego w Węgrowie, postępki diabła Boruty z Łęczycy, charaktery Wodnicy z Płocka oraz Czarnej Bestii z ciechanowskiego zamku. Widzowie mają nie tylko okazję śledzić ich losy, ale także pośmiać się z absurdalnych i zabawnych sytuacji oraz dowcipnych (współczesnych) dialogów, w które spektakl obfituje. Energetyczny taniec i soczysta muzyka dopełniają reszty. 

Zaraz po premierze w Płocku artyści ruszyli w trasę po mazowieckich miastach. Spektakl obejrzeli już mieszkańcy Sokołowa Podl., Węgrowa, Grodziska Maz., Nieporętu, Płońska, Mławy, Ciechanowa. Na zakończenie zawita do Warszawy.

wystep
....oraz na widowisku muzycznym

 ...i na ekranie

Powstał również film „Biały rycerz. Porwanie księcia Janusza”, którego akcja rozgrywa się w ciechanowskim zamku. To rzecz z rodzaju baśni historycznej o porwaniu księcia mazowieckiego Janusza I przez zakon krzyżacki. Ten epizod miał rzeczywiście miejsce w 1404 r.. Film przedstawia postać jednego z najwybitniejszych władców księstwa mazowieckiego. Jego panowanie było dobrym czasem dla społeczności Mazowsza, rozwijał się handel i rzemiosło. Jedną z trzech ulubionych siedzib księcia Janusza był Ciechanów, położony w północnej części księstwa nad rzeką Łydynią. Widzowie przez chwilę mogą przenieść się w realia życia w średniowieczu.

Kończy się rok obchodów inkorporacji Mazowsza do Polski. Ale echa tych obchodów długo będą rozbrzmiewać po mazowieckiej krainie.

RYSZARD MARUT

 

logo Mazowsze

 

Komentarze obsługiwane przez CComment