Przyczyny zmian klimatu
Zmiany klimatu to długotrwałe przekształcenia warunków panujących na Ziemi, dotyczące temperatury, opadów i obiegu wody. Klimat zmieniał się także w przeszłości z przyczyn naturalnych, jednak obecne szybkie ocieplenie jest przede wszystkim skutkiem działalności człowieka. Największe znaczenie ma spalanie węgla, ropy i gazu w energetyce, transporcie i przemyśle. Do atmosfery trafiają gazy cieplarniane, głównie dwutlenek węgla, które ograniczają oddawanie ciepła w przestrzeń kosmiczną.
Naturalny efekt cieplarniany jest niezbędny do życia, ponieważ utrzymuje temperaturę Ziemi na odpowiednim poziomie. Problem pojawia się wtedy, gdy wskutek emisji warstwa gazów cieplarnianych staje się bardziej „szczelna”, a w systemie klimatycznym gromadzi się dodatkowa energia. Do ocieplenia przyczyniają się również rolnictwo, wylesianie zmniejszające pochłanianie dwutlenku węgla oraz nadmierna konsumpcja energii i surowców. Wzrost średniej temperatury wpływa na obieg wody i atmosferę, przez co wiele ekstremalnych zjawisk może występować częściej, trwać dłużej lub osiągać większą intensywność.
Ekstremalne zjawiska występujące w Polsce
W Polsce w ostatnich dekadach nasilają się fale upałów i rekordowo wysokie temperatury. Szczególnie groźne są w miastach, gdzie beton, asfalt i gęsta zabudowa wzmacniają efekt miejskiej wyspy ciepła. Upał zwiększa ryzyko odwodnienia, udaru i zaostrzenia chorób układu krążenia oraz oddechowego. Obciąża także energetykę, transport i ochronę zdrowia oraz obniża komfort pracy i nauki.
Ciepłym okresom często towarzyszą susze rolnicze, glebowe i hydrologiczne. Brak opadów oraz silne parowanie ograniczają wilgotność gleby, pogarszają warunki wzrostu roślin i mogą zmniejszać plony. Długotrwały niedobór wody prowadzi również do obniżania poziomu rzek, jezior i wód gruntowych. Utrudnia to zaopatrzenie w wodę, pogarsza warunki życia organizmów wodnych i osłabia ekosystemy.
Ocieplenie nie oznacza jednak zaniku intensywnych opadów. Cieplejsze powietrze może zawierać więcej pary wodnej, dlatego po okresie suszy zdarzają się gwałtowne ulewy. Gdy deszcz spada na przesuszoną glebę albo uszczelnione ulice i place, szybko spływa do kanalizacji i cieków, powodując podtopienia, powodzie i powodzie błyskawiczne. Skutkami są zalane domy i drogi, przerwy w komunikacji, uszkodzenia sieci energetycznych i wodociągowych oraz wysokie koszty napraw.
Do groźnych zjawisk należą także burze, wichury, gradobicia i lokalne trąby powietrzne. Mogą niszczyć dachy, linie energetyczne, lasy, sady i uprawy, a także zagrażać ludziom. Wysoka temperatura, susza i przesuszona roślinność zwiększają ryzyko pożarów lasów, łąk i terenów rolniczych. Szczególnie niekorzystne jest wysychanie torfowisk. Zdegradowane torfowisko traci zdolność magazynowania wody, staje się podatniejsze na pożar i może uwalniać wcześniej zgromadzony węgiel.
Nie każde pojedyncze zdarzenie można bezpośrednio przypisać zmianie klimatu, ponieważ pogoda podlega naturalnej zmienności. Badania pozwalają jednak oceniać, czy ocieplenie zwiększyło prawdopodobieństwo, czas trwania albo skalę danego ekstremum. W przypadku wielu fal upałów, susz i intensywnych opadów taki wpływ jest coraz wyraźniejszy.
Adaptacja do zmian klimatu i przeciwdziałanie ich skutkom
Odpowiedź na zmianę klimatu obejmuje mitygację i adaptację. Mitygacja oznacza ograniczanie przyczyn ocieplenia, przede wszystkim przez redukcję emisji gazów cieplarnianych. Służą temu rozwój odnawialnych źródeł energii, oszczędzanie energii, poprawa efektywności energetycznej, termomodernizacja budynków, czystszy transport i modernizacja przemysłu. Adaptacja polega natomiast na przygotowaniu społeczeństwa, gospodarki i przyrody na skutki, których nie da się uniknąć.
W Polsce ważne jest zwiększanie retencji wody: tworzenie zbiorników, ogrodów deszczowych, niecek chłonnych i powierzchni przepuszczalnych. Zielona i błękitna infrastruktura, czyli parki, drzewa, zielone dachy, mokradła, stawy i odtwarzane doliny rzeczne, chłodzi miasta, zatrzymuje opady i ogranicza podtopienia. Ochrona oraz odtwarzanie torfowisk pomagają zachować wodę i węgiel w ekosystemie. Miasta mogą lepiej chronić mieszkańców przed upałem przez zacienianie ulic, zwiększanie powierzchni zieleni i uwzględnianie przewietrzania w planowaniu przestrzennym. Istotne są też systemy ostrzegania, plany zarządzania kryzysowego, zabezpieczenie infrastruktury oraz edukacja klimatyczna, która ułatwia właściwe reagowanie.
W ramach Projektu Doradztwa Energetycznego można uzyskać pomoc doradców klimatyczno-energetycznych. Udzielają oni informacji o możliwych działaniach związanych między innymi z poprawą efektywności energetycznej, odnawialnymi źródłami energii, ograniczaniem emisji oraz adaptacją do zmian klimatu. Wsparcie obejmuje również dostępne możliwości finansowania inwestycji np. dla osób fizycznych czy JST.
Artykuł jest dofinansowany ze środków UE. Projekt Doradztwa Energetycznego finansowany jest w 100% z Programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027. Realizowany jest we współpracy z 16 Partnerami (wojewódzkimi funduszami ochrony środowiska i gospodarki wodnej), a jego głównym zadaniem jest promocja, doradztwo i podnoszenie świadomości oraz wiedzy mieszkańców, przedsiębiorców i władz lokalnych m.in. w zakresie działań na rzecz niskoemisyjnej gospodarki o obiegu zamkniętym, efektywności energetycznej i wykorzystania OZE. Ogólnopolski Projekt Doradztwa Energetycznego jest operacją o znaczeniu strategicznym, która wnosi znaczący wkład w osiąganie celów programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027 i podlega szczególnym środkom dotyczącym monitorowania i komunikacji.
#MKiŚ#MFiPR#NFOŚiGW#WFOŚiGW#KomisjaEuropejska#KE#FunduszeEuropejskie#FunduszeEU#Autopromocja#EUREGIOPoland#ProjektDoradztwaEnergetycznego#PDE
Komentarze obsługiwane przez CComment