Pisaliśmy (TUTAJ) o nieistniejących już miejscowościach w okolicach i obecnych granicach Ciechanowa, po których pozostał ślad jedynie w pamięci i dokumentach. W tym artykule przypomnimy zaś pokrótce kilka dawnych osad, których nazwy nie zaginęły zupełnie, a pozostałością po nich są obecne dzielnice lub ulice miasta. Tekst powstał na podstawie serii artykułów Ryszarda Małowieckiego opublikowanych w Tygodniku Ilustrowanym.
Aleksandrówka
W południowej części dzisiejszej ulicy Witosa prawdopodobnie pierwotnie były pola należące do ciechanowskiego klasztoru Augustianów, które po Powstaniu Styczniowym zostały skonfiskowane przez władze carskie. Nie ustalono, czy istniały tam jakieś większe zabudowania, ale na mapie z około 1830-1840 r. widnieje wiatrak, co może oznaczać osadę młyńską. Po konfiskacie nadano miejscowości nazwę zapewne na cześć cara Aleksandra II. Najstarsza wzmianka o Aleksandrówce (często zwanej też Aleksandrowo) to 1875 rok - wspomniani są murarz i dwóch rolników. W następnych latach wspomniana jest rodzina Długołęckich, majstrów murarskich, oraz strycharzy Mazanków, co wskazuje na istnienie w pobliżu cegielni. W źródłach pojawiają się inni rzemieślnicy, w tym młynarz. W 1900 roku wieku osada liczyła 13 domów i 145 mieszkańców. Prasa odnotowała pożar jednego z domów w 1901 roku. Zabudowa wsi sprawiła, że przestrzennie w zasadzie stopiła się z miastem, wskutek czego w 1916 roku została administracyjnie włączona do Ciechanowa. Nazwa zniknęła, ale powróciła w latach 70-tych jako oznaczenie budowanego w nieco innym miejscu osiedla.
Bielin
Najstarsza wzmianka pochodzi z 1425 roku i mówi o właścicielu o imieniu Daćbog. Już wtedy była to spora wieś, więc musiała istnieć już dużo wcześniej – wymieniono istnienie młyna. Z Bielina pochodził ród Bielińskich herbu Junosza, którzy w późniejszych wiekach stali się magnatami. Bielińscy jako właściciele występują tu do około połowy XVIII wieku. W 1782 roku Bielin należał do Leona Duczymińskiego, cześnika i podstarościego ciechanowskiego. Według przekazu kościelnego z 1817 roku było tu 8 dymów i 62 mieszkańców. Istniała też kuźnia i karczma. W 1821 roku Katarzyna z Łempickich oddaje Bielin w dzierżawę młynarzowi Marcinowi Zakolskiemu. W 1830 roku majątek nabywają Paweł i Apolonia Zembrzuscy. Znaczna część lokalnej społeczności wymarła wtedy podczas epidemii cholery. Kolejnym właścicielem jest Jakub Humięcki. W latach 1875-76 zbudowano tu linię kolejową. Dobra nabył następnie Józef Tyszka. Według spisu z 1929 roku folwark miał 235 hektarów, był też młyn wodny. W czasie wojny folwark podporządkowano gospodarce niemieckiej. Po wojnie jego zabudowę przeznaczono na siedzibę spółdzielni produkcyjnej. W 1957 roku odkryto tu monety z XVI i XVII wieku. Bielin włączono do Ciechanowa w 1977 roku.
Gostkowo/Gostków
Nazwa pochodzi prawdopodobnie od osoby zwanej Gostkiem. Pierwsza wzmianka o wsi to XV wiek, ale badania archeologiczne wskazują na znacznie starsze osadnictwo. W 1448 roku wymieniono trzech synów zmarłego cześnika Ziemaka z Bielina. W roku 1609 po Humięckich władać miał tu Kasper Gostkowski, w 1674 roku notowany jest Walerian Bieliński, w 1742 Wojciech Zieliński, w 1756 r. pojawia się niejaki Turowski. W następnych latach widnieje Mikołaj Rościszewski i Kanigowscy. Pruskie mapy wskazują na łukową zabudowę równolegle do koryta Łydyni mniej więcej w miejscu obecnego parku i ulic Rybnej i Wiejskiej. Opis parafii z 1817 r. stwierdzał 11 dymów i 58 osób. W połowie XIX wieku Gostkowo przechodzi na własność Krasińskich. W późniejszych latach powstaje cegielnia, funkcjonująca jako oddzielna osada. Według informacji z 1881 roku folwark i cegielnia podlegały dobrom Gołoty, jednej z części dóbr opinogórskich. Do wsi prowadzi droga, będąca obecnie ulicą Gostkowską. Na przełomie wieków folwark dzierżawi Zygmunt Choromański (w 1928 roku właścicielem jest Edward Krasiński), a cegielnię Załuski (w 1928 r. właścicielem jest Lewiński). W 1931 roku dokonano częściowej parcelacji na rzecz budowy osiedla Podzamcze, po wojnie beneficjentem reszty majątku Anny Zembrzuskiej został PGR w Przedwojewie. Część wsi wcielono do Ciechanowa w 1961 roku, resztę zaś 10 lat później.
Krubin
Najstarsza informacja – o miejscowości Crobyno - pochodzi z 1430 roku. Właścicielem był wówczas Sandko vel Sądek, podkomorzy ciechanowski, następnie jego syn Ścibor i wnuk również Sądek, notowany jako starosta. Wykaz z 1567 roku mówi o 8,5 włókach ziemi. Na początku XVIII wieku właścicielem jest stolnik Jan Kukliński, w połowie wieku Szydłowski, pod koniec Antoni Ciemniewski, a w kolejnym wieku mamy Tadeusza Długołęckiego i Zygmunta Szydłowskiego. Mapa pruska z 1800 roku wskazuje średniej wielkości wieś z karczmą (zapewne przy trakcie z Ciechanowa do Sońska), o zabudowie w obrysie kwadratu, w miejscu dzisiejszego DPS-u, z dojazdem, którym jest obecna ulica Ludowa. W 1817 roku jest tu 10 domów i 59 mieszkańców, wśród nich kowal, młynarz, leśnik oraz karczmarz. W kolejnych latach majątek oddano w dzierżawę. W połowie wieku XIX wchodzi w posiadanie Krasińskich, którzy również go dzierżawią. W latach 70-tych powstała tu linia kolejowa. W 1878 roku folwark całkowicie spłonął, ale przystąpiono do jego odbudowy. Mapa z przełomu wieków wskazuje na dość ciasną zabudowę wzdłuż obecnej ulicy Kruczej. W roku 1923 spalił się dom, w którym mieściła się szkoła. Majątek w 1926 roku to 265 ha. Istniał wtedy folwark oraz osada przy cegielni należącej do Lewińskiego. W czasie wojny Niemcy rozbudowali cegielnię i włączyli Krubin administracyjnie do Ciechanowa. Po wojnie majątek rozparcelowano, wybudowano dom starców, zaczęła się rozrastać zabudowa jednorodzinna, a miejscowa glinianka stała się kąpieliskiem. Od 1977 roku Krubin jest już częścią Ciechanowa.
Śmiecin
Pierwsze nazwy to Smeczino, czy Szmyecino. Najstarsza znana informacja to 1411 rok, kiedy połową miejscowości władać miał Tomek z Modły, a następnie przekazać na rzecz Jakuba Kuszana z Unierzyża. Mamy w tamtym czasie kilku właścicieli części wsi, np. niejakich Grzymisława i Stanisława z Wilkanowa, Adama i Pawła ze Śmiecina, Piotra z Płaciszewa, Jana ze Śmiecina. Śmiecińscy jako właściciele wymieniani są już pod koniec XV wieku i dopiero w wieku XVII jako tutejszy dziedzic widnieje Dionizy Bońkowski (ostatnie fragmenty mogły należeć do Śmiecińskiech jeszcze w połowie XIX wieku). Wiek później władać miał tu Jan Narzymski, potem Kazimierz Narzymski i jego córka Katarzyna. Następnie wskazany jest Jan Łempicki, ale istnieją wątpliwości, czy był właścicielem, czy dzierżawcą. W roku 1817 było tu 12 dymów i 114 mieszkańców. Wydaje się, że folwark nie obejmował całości wsi. Formalnie do Śmiecina należała osada Ostatni Grosz, gdzie mogli mieszkać właściciele mniejszych części. W kolejnych latach mamy wzmiankę o właścicielu Józefie Gutkowskim. Wzmiankowany jest karczmarz oraz murarz, odnotowano także istnienie cegielni, jako osobnej osady – być może właśnie w połowie wieku wybudowano murowany dwór. Główną osią osady była obecna ulica Starowiejska, ulica Widna była traktem prowadzącym do Ostatniego Grosza, a ulica Leśna do Rutek i Gąsek. Powstała kuźnia, wymieniani są ogrodnicy oraz dróżnik, gdyż powstała linia Kolei Nadwiślańskiej. W pobliżu powstała stacja kolejowa, która wraz z powstającymi obok budynkami traktowana była, jako osobna osada (o tym w poprzednim artykule). Z czasem, ze względu na parcelację majątku, nastąpił podział na Śmiecin Stary (pierwotna wieś z folwarkiem) i Śmiecin Nowy. Wspomina się też Kolonię Śmiecin. W czasie wojny Niemcy przejęli majątek od Antoniego Gutkowskiego, a po wojnie majątek został rozparcelowany. Teren folwarku przejęła gminna spółdzielnia. W granice Ciechanowa został włączony w roku 1977.
Ostatni Grosz
Miejscowość ta istniała przy zachodnim krańcu przeprawy przez Łydynię, u początku obecnej ulicy Sienkiewicza, skąd rozchodziły się drogi do Gostkowa i Kargoszyna, Mławy, Śmiecina i Niedzborza, Płocka i Sochocina. Powstała tu karczma o nazwie Ostatni Grosz oraz osada będąca poza jurysdykcją miasta – najstarszy zapis to ok. 1783 r., jako własność Narzymskiego (był to obszar na terenie majątku Śmiecin). Według wykazu z 1817 roku było tu 7 dymów i 29 mieszkańców, w tym co najmniej trzy rodziny żydowskie. Notowani są liczni rzemieślnicy, tworzy się coś w rodzaju podmiejskiej dzielnicy przemysłowej. Po Powstaniu Styczniowym zlokalizowano tu siedzibę wójta gminy Nużewo, a Ostatni Grosz stał się osadą odrębną od Śmiecina. Funkcjonowała tu szkoła gminna, uruchomiono linię Kolei Nadwiślańskiej. Zabudowa zajmowała niewielką przestrzeń u zbiegu dzisiejszych ulic Sienkiewicza, Fabrycznej i Nowokolejowej (dawnej drogi do Śmiecina). Wieś rozbudowywała się wyrastając na faktyczne przedmieście Ciechanowa, a jej zabudowa stała się typowo miejska, w dużej części jednak zburzona przez Niemców w czasie wojny. Ocalał za to budynek spółdzielni „Łydynia” z 1907 roku. W 1916 roku miejscowość włączono w granice administracyjne miasta. Nazwa zaczęła wychodzić z użycia, po wojnie wybudowano wiadukt, nie istnieje już budynek po słynnej karczmie, a ślad po dawnej wsi pozostał jedynie w nazwie jednej z ulic.
Tatary
Jako Tatari pojawia się w 1471 roku, kiedy książę Kazimierz III daruje miejscowość bratu Januszowi II (już wkrótce bohaterowi jednego z naszych artykułów). Nazwa pochodzić miała od sprowadzonych tu Tatarów przez księżną Annę Danutę, choć nie ma co do tego pewności. Mogli przybyć tu z Litwy bądź Rusi, prawdopodobnie będąc przydatnymi do hodowli książęcych koni, gdyż osada funkcjonowała jako służebna wieś książęca (po inkorporacji Mazowsza należała już do królewskiej domeny). W 1525 roku odnotowano 9 zagrodników mających służyć w zamku. Pomimo dość rozległego terenu na zachód od Łydyni, wieś nigdy nie rozwinęła się znacząco, a nawet w pewnym momencie (pod koniec XVIII wieku) określano ją jako pustą, bez mieszkańców. Wkrótce jednak ponownie ją zasiedlono, a po jakimś czasie powstał nawet browar, należący do pewnego Żyda. Mapa z 1800 roku wskazuje bardzo małą wieś przy drodze prowadzącej od traktu mławskiego do Gostkowa i Kargoszyna, mniej więcej pomiędzy dzisiejszymi ulicami Głowackiego i Olchową, nad niewielkim potokiem spływającym do Łydyni. W 1817 roku to 4 domy i 17 mieszkańców, właścicielem był zaś Krasiński. Później pojawiają się rzemieślnicy – stolarz, stelmach, czy strycharz. Na części wsi przeprowadzono uwłaszczenie. W 1902 roku miały tu miejsce odwierty w poszukiwaniu zdrowej wody. W granice miasta włączono wieś w 1916 roku. Jeszcze przed wojną scalano tutejsze grunty, wytyczono nowe ulice, a potem Niemcy zlikwidowali przedwojenną zabudowę pod osiedle Bloki. Pozostałością po Tatarach jest obecnie nazwa ulicy – Tatarska.
To oczywiście nie wszystkie dawne miejscowości będące obecnie dzielnicami, nie wystarczy jednak miejsca, aby szczegółowo je wszystkie opisać. Kto wie, być może rozrastający się Ciechanów, pomimo sytuacji demograficznej, w przyszłości wchłonie kolejne przyległe miejscowości, jak np. Pęchcin, Chruszczewo, czy Władysławowo? Jeśli tak będzie, co wtedy w pamięci po nich zostanie?
Jedno jest pewne – my (Tygodnik) o nich przypomnimy...
Komentarze obsługiwane przez CComment