Można przyjąć, że prapoczątki Dnia Kobiet sięgają starożytnego Rzymu. Związany był wówczas z oddaniem czci bogini Junonie, opiekunce życia kobiet, kiedy kobiety modliły się o szczęście w życiu małżeńskim, a mężowie w tym dniu obdarowywali swoje żony prezentami. Inne przekazy mówią o rzymskich obchodami Matronaliów, święta macierzyństwa, płodności i pierwiastka żeńskiego w naturze. Dzień Kobiet we współczesnej formie obchodzony jest od 1909 roku i jest ściśle związany z walką o prawa kobiet. Genezy tych działań należy szukać już w XIX wieku (a nawet w wieku XVIII – za walkę o prawa wyborcze ścięto w czasie rewolucji francuskiej Olympe de Gouges).
Ofensywa sufrażystek
W drugiej połowie XIX stulecia, a nasiliło się to na przełomie wieków i z początkiem nowego stulecia, kobiety coraz śmielej zaczęły wkraczać na arenę publiczną i zawodową, a co za tym idzie, coraz bardziej zainteresowane były walką w obronie swoich praw i sprzeciwem wobec krępujących je ograniczeń społecznych. Dużą rolę odegrały tzw. sufrażystki, czyli członkinie ruchu, który zwłaszcza na przełomie wieków, walczył o przyznanie kobietom praw wyborczych oraz równouprawnienie. Pierwszym nowożytnym terytorium, w którym wprowadzono prawo wyborcze dla kobiet było Terytorium Wyoming w USA (w 1869 r.). Kolejnymi były terytoria zależne korony brytyjskiej - wyspa Man (1881 r.) i Nowa Zelandia (1893 r.). Pierwszym suwerennym państwem, w którym przyznano kobietom prawa wyborcze, była Australia (1902 r.). W Europie kobiety po raz pierwszy mogły głosować w Wielkim Księstwie Finlandii (1906 r.), wówczas autonomicznej prowincji rosyjskiej z własnym parlamentem – tu także po raz pierwszy w historii kobiety uzyskały bierne prawa wyborcze, czyli uzyskały zgodę na kandydowanie.
Demonstracja sufrażystek w Nowym Jorku, 6 maja 1912 r. (fot. American Press Association, copyright claimant - Library of Congress)
Socjalistyczne początki
Jak wspomnieliśmy, pierwszy Dzień Kobiet obchodzony był w 1909 roku - 28 lutego, w USA. Ustanowiony został przez Socjalistyczną Partię Ameryki.
- Manifestacja miała upamiętnić protest, który miał miejsce 8 marca 1908 roku, podczas którego blisko 15 tysięcy pracowników branży odzieżowej domagało się praw ekonomicznych i politycznych dla kobiet. Pochód z 28 lutego miał równocześnie upamiętniać strajk kobiet w fabryce bawełny z 1857 roku – informuje portal histmag.org.
Zainspirowało to inne socjalistyczne ugrupowania. Decyzję o organizacji Międzynarodowego Dnia Kobiet podjęto w 1910 r. na Międzynarodowej Konferencji Kobiet Socjalistek w Kopenhadze, z inicjatywy Klary Zetkin, niemieckiej komunistki i feministki, powiązanej z II Międzynarodówką. Pierwsze obchody tego święta odbyły się 19 marca 1911 r. w Austrii, Niemczech, Szwajcarii i Danii.
Skąd późniejsza data 8 marca? W kolejnych latach podczas obchodów Międzynarodowego Dnia Kobiet protestowano także przeciwko I Wojnie Światowej. Do ruchu na rzecz pokoju w 1917 r. włączyły się również kobiety w Rosji - wiece (które zapoczątkowały rewolucję lutową) odbyły się w ostatnią niedzielę lutego, co według kalendarza gregoriańskiego miało miejsce 8 marca. Po rewolucji październikowej 8 marca stał się oficjalnym świętem w Rosji.
Dekret Piłsudskiego
W Polsce historia praw wyborczych dla kobiet rozpoczęła się 7 listopada 1918 r. wraz z powstaniem rządu Ignacego Daszyńskiego, co potwierdził dekret naczelnika Józefa Piłsudskiego o ordynacji wyborczej do Sejmu Ustawodawczego z 28 listopada, a następnie Konstytucja z 1921 r. Dokumenty te przyznały prawa wyborcze wszystkim dorosłym obywatelom niezależnie od płci. Wśród pierwszych Polek zasiadających w parlamencie znalazły się m.in. Jadwiga Dziubińska, czy Irena Kosmowska, znane nam ze swojego udziału w tworzeniu szkół rolniczych w Sokołówku i Gołotczyźnie.
24 marca 1924 r. Centralny Wydział Kobiecy PPS zorganizował po raz pierwszy obchody Dnia Kobiet.
- Wśród spraw podnoszonych podczas obchodów była m.in. kwestia ochrony pracy kobiet oraz problem niższych zarobków kobiet niż mężczyzn za wykonywanie tej samej pracy – informuje Muzeum Historii Polski.
Złote czasy PRL-u
Podpisana w 1945 roku Karta Narodów Zjednoczonych była pierwszym międzynarodowym dokumentem potwierdzającym zasadę równości kobiet i mężczyzn. W czasach PRL-u święto kobiet zyskało w Polsce ogromną popularność, stając się świętem państwowym. Dzień ten wiązał się z nieodłącznymi podarunkami, jakie mężczyźni wręczali kobietom. W latach 70-tych popularnym podarunkiem stały się kwiaty, najczęściej goździki lub tulipany. Dzień Kobiet był oficjalnie obchodzony także w zakładach pracy oraz szkołach, a obok kwiatów panie dostawały również drobne przedmioty i artykuły codziennego użytku, jak np. rajstopy, mydło, czy kawę. W publicznej narracji władza ludowa podkreślała zaś rolę kobiet jako przodowników pracy.
Kartki pocztowe wydawane przez podziemne wydawnictwa w czasach PRL (fot. archiwum IPN w Gdańsku)
Państwowy charakter święta zniesiono dopiero po zmianie ustroju, w 1993 r. Tradycja jednak przetrwała, choć w nieco zmienionej formie. Współcześnie nadal jest okazją do wręczania upominków, w tym kwiatów, najczęściej tulipanów lub czerwonych róż, ale także do różnorodnych manifestacji na rzecz równouprawnienia.
Międzynarodowe święto
Dzień Kobiet obchodzony jest w kilkudziesięciu krajach na całym świecie. W niektórych jest oficjalnym świętem państwowym i dniem wolnym od pracy (np. w Rosji, Białorusi, Ukrainie, Kazachstanie, Wietnamie, Kubie, Angoli, czy w niektórych landach Niemiec). W Chinach kobiety pracują wtedy tylko przez pół dnia. W niektórych obchodzi się go innego dnia (np. w Tunezji 13 sierpnia), w innych dwukrotnie w ciągu roku (w Wietnamie 8 marca i 20 października), czasem równoważny jest z innym świętem (np. w Rumunii z Dniem Matki). Różni się także zwyczajami związanymi z jego świętowaniem, np. we Włoszech popularnym podarunkiem są gałązki akacji, a w Portugalii organizuje się przyjęcia tylko dla pań.
Rola ONZ
- W ciągu stulecia Międzynarodowy Dzień Kobiet nabrał nowego światowego wymiaru w krajach rozwiniętych i rozwijających się. Rozszerzający się ruch kobiet upowszechniły cztery światowe konferencje w sprawach kobiet zorganizowane przez ONZ. Wydarzenia te uczyniły obchody Międzynarodowego Dnia Kobiet zdarzeniem mobilizującym starania na rzecz praw kobiet i ich udziału w życiu polityczno- gospodarczym. Międzynarodowy Dzień Kobiet jest okazją do refleksji nad postępem dokonanym w dziedzinie praw kobiet. Tego Dnia nie tylko upamiętnia się odwagę i determinację kobiet, które zasłużyły się w historii swoich państw i społeczeństw, ale również apeluje o konieczność podjęcia nowych wyzwań. (…) W ciągu sześćdziesięciu lat ONZ brała udział w opracowywaniu międzynarodowych strategii, standardów, programów i celów promujących podwyższanie statusu kobiet. Osiągnięcia w dziedzinie praw kobiet stanowią już historyczne dziedzictwo świata. Organizacja Narodów Zjednoczonych i jej wyspecjalizowane agendy propagują równoprawne uczestnictwo kobiet w realizacji celów zrównoważonego rozwoju, pokoju, bezpieczeństwa i pełnego poszanowania praw człowieka. Problematyka uwłasnowolnienia kobiet znajduje się w centrum działań ONZ w dziedzinach społeczno - gospodarczo - politycznych na całym świecie – przekazuje Ośrodek Informacji ONZ w Warszawie.
Współczesne znaczenie
Prawa kobiet regulują obecnie normy międzynarodowe, takie jak Powszechna Deklaracja Praw Człowieka z 1948 r., Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych z 1966 r., Konwencja o prawach politycznych kobiet z 1952 r., czy też Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet z 1979 r. Tym samym Dzień Kobiet, który w swym założeniu był wyrazem sprzeciwu wobec norm, stał się obecnie wyrazem szacunku i celebracji kobiecości. Nadal jednak zwraca uwagę na nierówności, które wciąż występują w wielu miejscach na świecie.
Dlatego też, choć jego początki wiązane są w dużej mierze z ideologią komunistyczną, jest wciąż ważny i potrzebny, ponieważ prawa kobiet same w sobie nie stanowią ideologii, a normalność i oczywistość. Pamiętajmy o tym nie tylko tego dnia.
Komentarze obsługiwane przez CComment