Panoptikum polskie,  czyli kto plecie o resecie

I kto by pomyślał, że taka instytucja jak Trybunał Konstytucyjny, dla większości Polaków mało znana i enigmatyczna, nawet dla znawców wydająca się dość nieudanym potworkiem prawnym, na przykład dla pani profesor Ewy Łętowskiej wręcz "instytucją upadłą", dostarczy nam tylu niesamowitych wrażeń: smutnych, wzniosłych, w sumie przygnębiających. 

Od 30 października słyszymy o Trybunale każdego dnia, gadające głowy nie dają nam o nim zapomnieć. Szum medialny wzmaga się i powoduje mentalną konfuzję. Nosimy w głowie spektrum najróżniejszych opinii jednej i drugiej strony, w tym wypadku pewnie wszystkich tych stron może być nawet naście. Ekspercki wielogłos. Szczególnie liberałowie dzielą włos na czworo i prezentują wysublimowane prawnie analizy. Niektórzy są "za a nawet przeciw". No i ciągle jest o resecie, albo o zamachu stanu.

Bomba wybuchła gdy nowo wybrani przez Sejm sędziowie, postanowili wziąć sprawy w swoje ręce i przejęli władzę w Trybunale Konstytucyjnym. Jest ich ośmioro, ale tylko od trojga pan prezydent łaskawie odebrał przysięgę, chociaż powinien "niezwłocznie" od każdego i każdej. W związku z tym prezes TK Bogdan Święczkowski tylko troje dopuścił do orzekania, pięcioro zmuszonych zostało, niektórzy od wiosny, wysiadywać w korytarzach, albo w bibliotece. Wszyscy jednak czują się pełnoprawnymi sędziami, bo nie tylko zostali wybrani przez Sejm, ale w sytuacji gdy prezydent odmówił ceremonii złożenia przysięgi, złożyli ją uroczyście w kancelarii marszałka Sejmu, "wobec prezydenta", zgodnie z ustawą. Jak już pisałem, przyimek "wobec" zrobił karierę pośród lingwistów i prawników, wielu z nich sięgało w dyskursach do zamierzchłej, etymologicznej przeszłości. Bez rezultatu. Polskie sprawy lokują się w mglistej eschatologii, zgoda wymagałaby interwencji sił wyższych. W konsekwencji, nadal nie wiadomo czy "wobec" oznacza nieodmiennie konieczność fizycznej obecności osoby. Zależy od tego kto ma jaki doraźnie interes w tym, żeby interpretować tak albo siak. A ja dołączam niniejszym swój skromny głos do tych, którzy na przyszłość sugerują składanie przysięgi nie u prezydenta, ale właśnie u marszałka Sejmu, bo jest to formalność, skoro konstytucja nie przyznaje prezydentowi prerogatywy. W obecnym systemie możliwa jest tak zwana kohabitacja, czyli  urzędowanie premiera i prezydenta z dwóch różnych formacji politycznych. Co nie wróży dobrze. Nie mamy wprawdzie systemu prezydenckiego, ale konstytucja i tak przyznaje, moim zdaniem, zbyt wiele uprawnień prezydentowi, na przykład prawo weta. Prowadzi to do  kolizji. Kto wie, w sytuacjach skrajnych, przy ostrej polaryzacji, może prowadzić nawet do wojny domowej. Znamy takie przypadki z historii. 

Sędziowie wzięli więc sprawy w swoje ręce i pod nieobecność prezesa Święczkowskiego zaczęli pracę. Zgodnie z ustawą z czasów pisowskich (chodziło wtedy o to żeby Julia Przyłębska została prezesem), najstarsza stażem sędziowskim sędzia Anna Korwin Piotrowska ogłosiła "przerwę w czynnościach służbowych" dla prezesa Święczkowskiego i wiceprezesa Sochańskiego, na miesiąc. Odsunęła ich od urzędowania. W tym czasie podniesione przeciw nim zarzuty mają być rozpatrzone. A są poważne: niedopuszczanie legalnie wybranych sędziów do orzekania, niezwoływanie zgromadzenia ogólnego sędziów, nieprzygotowanie projektu budżetu TK na rok 2027. Ma być odrębne postępowanie dyscyplinarne w tej kwestii. Zarazem, minister sprawiedliwości i prokurator generalny Waldemar Żurek przesłał do Trybunału wnioski w kwestii odebrania obu prezesom immunitetu sędziowskiego. Działanie sędziów oraz ministra (rządu)było tutaj dokładnie skoordynowane, szczególnie że wokół Trybunału pojawiła się zaraz policja. Miała za zadanie chronić sędziów i budynek Trybunału jak i zgromadzone tam od tygodni osoby, przebywające w tzw. miasteczku i gotowe bronić status quo, czyli dotychczasowy stan rzeczy w tej instytucji.

Spowodowało to narastające protesty, które przejdą do historii folkloru politycznego. Karol Nawrocki zawrócił samolot, którym leciał do Senegalu, przyjechał do Trybunału wraz z  wiceprezesem TK Bartłomiejem Sochańskim oraz grupą innych osób, wdarł się przebojem do budynku, taranując sędziów. Cała ta szarża nie przyniosła nic poza tym, że pan prezydent odpoczął wygodnie na piętrze kilka godzin, co mu się zapewne po trudach podróży należało. Nie było żadnych merytorycznych rozmów z sędziami TK, prezydent najwyraźniej wystrzega się roli mediatora. Widzi siebie raczej jako zawodnika jednej drużyny, wystawionego do oddania strzału w napadzie. Prezesa Święczkowskiego (który przedtem próbował się tam wedrzeć) nie było w grupie z prezydentem, zaś wiceprezes Sochański wcześniej wyszedł z Trybunału, zamiast zostać i skrzyżować szpady z "uzurpatorami", jak ich teraz nazywa cała strona prawa. Nie widzę w tym jakiejkolwiek logiki. 
A z drugiej strony, podstawa prawna aktywności sędziów jest dość karkołomna. Co nie oznacza, że błędna skoro żyrują ją wszyscy byli prezesi TK. Tego jeszcze nie grali... Temat do długich analiz. Prezes Święczkowski odwołał się do Sądu Najwyższego, ale jego skarga została odrzucona. Sąd uznał, że nie ma w tych sprawach "kognicji".

Na zewnątrz Trybunału od tamtej pory jest barwnie. Śpiewają, tańczą, wygłaszają przemówienia, robią sobie selfie (np Kaczyński z Braunem), sprzedają zegarki i biżuterię. Wesoło jest szczególnie jak poseł PiS Michał Wójcik, fałszując, stara się odtwarzać piosenki Krawczyka. 
W piątek w nocy, gdy to się zaczęło, byli tam wszyscy liderzy prawicy: nie tylko Kaczyński, Błaszczak, ale także Bosak, Mentzen, Morawiecki, nawet Braun. Każdy stroił piórka chcąc się pokazać w telewizji Republika, która prawie nic innego nie nadaje, oprócz  "trybunalskiego show". Wydawało się wtedy, że cała prawica złączyła szeregi, co spodobało się politykom PiS, bo to ich skład Trybunału jest teraz broniony i to oni widzą siebie heroicznymi przywódcami prawej strony. Ale tak raczej nie będzie. Liderzy innych prawicowych partii już się tam nie pokazują, za to pozwalają sobie na ostrą krytykę tego "co się tam wyprawia". Zarówno Mentzen jak i Morawiecki. Dla przykładu Sławomir Mentzen porównał ten "festyn" przed Trybunałem do cyrku i kabaretu, powiedział w Sejmie, że jest to "pajacowanie i ogłupianie społeczeństwa". W rezultacie, ostatni sondaż jaki widziałem, pokazał że PiS i Konfederacja idą łeb w łeb.

Czego domaga się Mentzen i wielu innych? Ano resetu.To angielskie słowo weszło już całkiem do polszczyzny. Reset może być miękki, twardy, stosowany praktycznie wszędzie: w elektronice (można np. zresetować komputer), w relacjach osobistych, także politycznych (niesławny reset Obamy z Rosją, kontynuowany teraz z nawiązką przez Trumpa, ale już z życzliwą akceptacją prawicy). 
Teraz  reset odniesiony do sądów, szczególnie do Trybunału, miałby oznaczać wypuszczenie wszystkich obecnych sędziów na zieloną łączkę i powołanie nowych, kwalifikowaną większością, za uprzednią zgodą prezydenta. Prawda, jakie to proste, logiczne i sprawiedliwe? W teorii wszystkim nam powinna lecieć manna z nieba i anioł stróż powinien chronić przed przeziębieniem (nie mówiąc o gorszych przypadkach). O dziwo, takie propozycje składa już nie tylko Konfederacja, która ma w tym żywotny interes, aby być postrzegana jako partia reform, ale także politycy rządzącej koalicji, tacy jak Władysław Kosiniak-Kamysz czy Szymon Hołownia. Ci także mają interes w tym, żeby się wyróżnić i przypodobać elektoratowi, bo ich formacje znajdują się najczęściej pod progiem wyborczym. 

Ale reset jest praktycznie niemożliwy z prostego powodu. Nie chcą go główne partie: PiS I PO. I nie pomoże, że Mentzen krzyczy na Kaczyńskiego i jego akolitów w Sejmie. PiS w czasie swoich rządów wprowadził swoich ludzi i zaminował prawie wszystkie instytucje publiczne, jak sądy, prokuraturę i właśnie TK. Miałby więc najwięcej do stracenia. Zwłaszcza, że nowy TK mógłby chcieć tę partię rozliczać...A PO też nie chce, bo właśnie liczy na to, że obecni sędziowie rozliczą PiS w pełni i przywrócą prawa odebrane w ciągu ubiegłych lat obywatelom, choćby prawo do aborcji. Poza wszystkim, Trybunał pod prezesem Święczkowskim prawie nic nie robił. Jest ponad tysiąc spraw do "przerobienia", w większości tym sprawom nawet nie nadano biegu. Pan prezes zajmował się wyłącznie wnioskami prezydenta, sprawy obywateli zostawiając "na święty nigdy". Taka jest smutna prawda. Trybunał istotnie był dotąd "instytucją upadłą". I jest konkretna praca do wykonania. Ktoś ją musi wykonać, jeżeli nie chcemy dopuścić do całkowitej zapaści państwa. 

Reset pozostanie mrzonką i zadaniem dla przyszłych pokoleń. O ile będzie jeszcze co resetować...